03-02-1960: Wind uit andere hoek - Macmillans rede in Kaapstad wijst op radicale veranderingen.

De anders zo onverstoorbare Britse minister-president Harold Macmillan wond zich op toen hij de gast was van de Zuid-Afrikaanse premier. Dr. Verwoerd had "verwerpelijke ideeën", hij beschouwde apartheid als een religie en hij was ervan overtuigd dat "hij altijd gelijk had". Desondanks hield Macmillan die dag een rede voor het Zuid-Afrikaanse parlement waarin hij het Afrikaner regime openlijk bekritiseerde. Hij was zeer nerveus voordat hij zijn rede uitsprak. De toespraak was echter goed voorbereid. Er "waaide een andere wind" in Afrika, zo zei hij. Nationaal bewustzijn was een politiek feit waarmee men rekening moest houden. Hij prees het nationalisme van de Afrikaners als het eerste in Afrika, maar hij benadrukte dat het niet het laatste zou zijn en dat de zwarte Afrikanen het communisme zouden omarmen als ze niet rechtvaardig werden behandeld. Hij zinspeelde niet direct op de apartheid, maar beklemtoonde dat regeringen de rechten van het individu moesten respecteren. De Britse politiek was elders in Afrika aan het veranderen, merkte hij scherp op, en zou "u moeilijkheden kunnen opleveren".

De vijftig minuten durende rede werd toegejuicht, maar de Zuid-Afrikanen waren niet blij met de gebeurtenissen die volgden. Macmillans rede kondigde het eind aan van de door blanke kolonisten gedomineerde Centraal-Afrikaanse Federatie. Opstanden en een vernietigend officieel rapport in 1959 overtuigden de Britten dat Nyasaland (Malawi) en Noord-Rhodesia (Zambia) zwart zelfbestuur moesten krijgen. Zuid-Afrika stapte in 1961 vrijwillig uit het Gemenebest om royement te voorkomen. Macmillans rede was een enigszins late erkenning dat de zaken snel veranderden in Afrika. Zijn woorden stimuleerden de ambities van zwarte Afrikanen, maar tegelijkertijd versterkten ze de defensieve opstelling van de Afrikaners.

© Peter Furtado - 1001 Dagen die onze wereld veranderd hebben.